اسفندگان – سپندارمذگان

جشن سپندارمذگان (اسفندگان) خجسته باد

یکی دو سالی است که بعضی از ایرانیان در فضای مجازی جشن اسفندگان/سپندارمذگان (پنجم اسفند ماه) را نه تنها در روز نادرست (29 بهمن) بلکه برای مناسبت اشتباه نیز جشن می گیرند. اسفندگان، والنتاین ایرانی نیست و هیچ ربطی نه به والنتاین دارد و نه به جشن عشاق اروپایی. جشن اسفندگان/سپندارمذگانجشن«سپِنتَه آرمَئی تی-SpentaArmaiti» چهارمین امشاسپند ایرانی، امشاسپند زمین می باشد که نماد آن در دنیای مادی، بانوان می باشند و این جشن از دیرین تا امروز جشن بانوان و برای قدردانی از بانوان و یادآور جایگاه مهم بانوان در جامعه می بوده و امروز نیز باید باشد، نه جشن والنتیان. بیش از آن، جشن اسفندگان در ماه بهمن نیز نیست و در روز اسفند (پنجم) در ماه اسفند می باشد.

تغییر دادن جشن بانوان به جشن والنتاین، از بین بردن جشن دیرین بانوان ایرانی می باشد و کم ارزش کردن مقام و ارزش زن در جامعه و تبدیل کردن بانوان به ابزاری برای عشق مرد و نوعی شونیسم. جشن والنتیان یا جشن عشاق، جشنی است میان دو زوج که آن دو زوج می توانند دو مرد، مرد با زن یا زن با زن باشند و شامل زنانی نمی شود که در آن هنگام همسر یا عشق دارا نباشند. در جشن والنتاین، اشخاص به عشق خود (و فقظ به عشق خود) هدیه می دهند بدون در نظر گرفتن جنسیت او. در جشن اسفندگان، تمام مردان جامعه به بانوان هدیه می دهند و در آن روز مقام و ارزش زن در جامعه را جشن می گیرند و سپاس می دارند، بدون در نظر گرفتن آنکه بانوانی که هدیه می گیرند همسر یا عشق آنها باشند یا نباشند.


علاوه بر این، در تقویم/گاهشمار ایرانی امروزی که رضا شاه بزرگ پس از 1300 سال دوباره زنده کرد، بر اساس گاهشمار خیام بزرگوار می باشد که امروز به عنوان گاهشمار یا تقویم ملی شناخته شده است. در گاهشماری خیامی/ملی، شش ماه اول سال 31 روز می باشند که این با گاهشمار اوستایی/یزدگردی متفاوت است. ایرانیان زرتشتی، برای حفظ سنت دینی خود، امروز از گاهشمار ملی استفاده نمی کنند و هنوز از گاهشمار اوستایی برای تایین آیین و مراسم خود استفاده می کنند. در تقویم اوستایی، پنجم اسفند ماه، شش روز از تقویم ملی جلوتر می باشد و بدین دلیل است که بعضی از ایرانیان به غلط جشن اسفندگان را در روز 29 بهمن و جلوتر از گاهشمار ملی جشن می گیرند. ما یادآور می شویم که رنسانس ایرانی در دنیای امروزی با رضا شاه بزرگ آغاز شد و ما خود را ادامه آن رنسانس می دانیم. بدین دلیل، جشنهای ایرانی را نیز بر اساس گاهشمار/تقویم ملی امروزی که رضا شاه بنا کرد جشن می گیریم و زنده خواهیم کرد. پشت کردن به گاهشمار ملی به دست هموطنان زرتشتی، برای حفظ سنن و آیین دینی خود، امری ضروری در راه دینداری آنان می باشد. اما جنبش رنسانس ایرانی، یک جنبش ملی و فرا دینی می باشد و گاهشمار آن نیز گاهشمار ملی ایرانیان که رضا شاه بنا کرد می باشد.
از هم اندیشان رنسانس درخواست می کنیم که اشعار، مطالب یا عکس هایی در مورد این جشن را که مایلند در برگه ها و کانال های رنسانس منتشر شود را به این برگه یا کارگروه اندیشه ایرانشهری ارسال فرمایند.
خجسته باد سپندارمذگان. زنده باد جشنهای ایرانی. زنده باد ایران زمین.
امیر فصیحی
رنسانس ایرانی 

   

نگاهی دیگر به تاریخچه سپندارمذگان


جشن «سپندارمذگان» یا «اسفندگان»، روز گرامیداشت زنان در ایران باستان بوده و این روز به نام «مرد گیران» یا «مژدگیران» یا «مزدگیران» (=هدیه گرفتن از مردان) نیز در ادبیات فارسی به کار رفته است.
سپنته آرمیتی یکی از ایزدبانوان و امشاسپندان زرتشتی است که در زبان اوستایی، سپنته آرمیتی یا سپنت اَرمَیتی یا سپند آرامئیتی خوانده می‌شود، در زبان پهلویبدان سپندارمذ یا سپندارمت گویند و در فارسی، سپندارمد نیز خوانده شده‌است.

در فرهنگ پهلوی سپندرمت یا همان سپندارمذ، نام یکی از امشاسپندان و در عین حال نام پنجمین روز ماه و دوازدهمین ماه سال معرفی شده‌است. وی را همان الهه بسیار قدیمی اسفند دانسته‌اند و گفته‌اند که او را دو امشاسپند دیگر یعنی هورواتات (خرداد) و امرتات (امرداد) همراهی می‌کنند و این سه گروهی از امشاسپندان را می‌سازند که قرینهٔ سه امشاسپند نخستین، یعنی وهمن (وهومن یا همان بهمن)، اشه وهیشته (اردیبهشت) و خشتره وییریه (شهریور) محسوب می‌شوند.

سپند آرامئیتی یا همان اسفند به معنی بی نقصی و سلامت کامل است. وی محافظ و پاسدار زمین و در عین حال مظهر تمکین، تقوا و عبادت می‌باشد

امشاسپند سپندارمذ، نگهبان و ایزدبانوی زمین سرسبز و نشانی از باروری و زایش است.

واژه فارسی «اسفند» (اسپند) در زبان فارسیامروز، از واژه پهلوی «سپندارمت و اوستایی «سپِنتَه آرمَئی تی- بر گرفته شده است. روز پنجم هرماه و ماه دوازدهم هر سال «اسفند» یا «سپَندارمَذ» نام دارد. این واژه که در اوستایی «سْپِنـْـتـَه آرَمَئیتی» آمده، نام چهارمین امشاسپند است، از دو بخش «سپِنتَه» یا «سپند» به مانک پاک و مقدس و «آرَمَئیتی» به معنی فروتنی و بردباری تشکیل شده است و معنی این دو با هم فروتنی ِپاک و مقدس است. این واژه در پهلوی «سپندارمت» و در فارسی «سپندارمذ» و «اسفندارمذ» و «اسفند» شده است.

به بیان ابوریحان بیرونی، «اسفندارمذ» ایزد موکل بر زمین و ایزد حامی و نگاهبان زنان شوهر دوست و پارسا و درست کار بوده. به همین مناسبت این روز، عید زنان به شمار می رفت. مردم به جهت گرامی داشت، به آنان هدیه داده و بخشش می کردند. زنان نه تنها از هدایا و دهش هایی برخوردار می شدند، بلکه به نوعی در این روز فرمانروایی می کردند و مردان باید که از آنان فرمان می بردند.

سپندارمزد نگهبان زمین است و از آنجا که زمین مانند زنان در زندگی انسان نقش باروری و باردهی دارد جشن اسفندگان (اسپندگان) برای گرامیداشت زنان نیکوکار برگزار می‌گردد. ایرانیان از دیر باز این روز را روز زن و روز مادر می‌نامیدند.

این جشن را با نام‌های جشن برزیگران هم نامیده‌اند. در روز اسپندگان چند جشن با مناسکی به‌خصوص برگزار می‌شده‌است. نخستین آنان جشن مردگیران یا جشن مژدگیران بود که ویژه زنان بود. در این روز مردان برای زنان هدیه می‌خریدند و از آنان قدردانی می‌کردند. امروزه نیز بیشترین جنبهٔ مورد تأکید در اسپندگان قدردانی از زنان است. در زمان گذشته -چنان که ابوریحان روایت کرده‌است – عوام کارهای دیگری هم می‌کردند چون آیین‌های جادویی برای دورکردن خرفستران. اما ابوریحان این آیین‌ها را تازه و نااصیل خوانده‌است.

این روز مردان به همسران خودهدیه می دادند. مردان زنان خانواده را بر تخت شاهی می نشاندند و از آنها اطاعت می کردند و به آنان هدیه می دادند. این یک یادآوری برای مردان بود تا مادران و همسران خود را گرامی بدارند و چون یاد این جشن تا مدت ها ادامه داشت و بسیار باشکوه برگزار می شد همواره این آزرم و احترام به زن برای مردان گوشزد می گردید. این جشن هیچ ارتباطی به ولنتاین ندارد.



جالب است بدانید که این روز در تقویم جدید ایرانی دقیقا مصادف است با ۲۹ بهمن، یعنی تنها ۴ روز پس از والنتاین فرنگی است! این روز “سپندارمذگان” یا “اسفندارمذگان” نام داشته است. فلسفه بزرگداشتن این روز به عنوان “روز عشق” به این صورت بوده است که در ایران باستان هر ماه را سی روز حساب می کردند و علاوه بر اینکه ماه ها اسم داشتند، هریک از روزهای ماه نیز یک نام داشتند. بعنوان مثال روز اول “روز اهورا مزدا”، روز دوم، روز بهمن ( سلامت، اندیشه) که نخستین صفت خداوند است، روز سوم اردیبهشت یعنی “بهترین راستی و پاکی” که باز از صفات خداوند است، روز چهارم شهریور یعنی “شاهی و فرمانروایی آرمانی” که خاص خداوند است و روز پنجم “سپندار مذ” بوده است. سپندارمذ لقب ملی زمین یعنی گستراننده، مقدس فروتن است. زمین نماد عشق است چون با فروتنی، تواضع و گذشت به همه عشق می ورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می نگرد و همه را چون مادری در دامان پر مهر خود امان می دهد. به همین دلیل در فرهنگ باستان اسپندارمذگان را بعنوان نماد عشق می پنداشتند. در هر ماه، یک بار، نام روز و ماه یکی می شده است .در همان روز که نامش با نام ماه مقارن می شد، جشنی ترتیب می دادند که با نام آن روز و ماه تناسب داشت. همین طور روز پنجم هر ماه سپندارمذ یا اسفندارمذ نام داشت که در ماه دوازدهم سال که آن هم اسفندارمذ نام داشت، جشنی با همین عنوان می گرفتند.


سپندارمذگان جشن زمین و گرامی داشت عشق است که هر دو در کنار هم معنا پیدا می کردند. در این روز زنان به شوهران خود هدیه می دادند. مردان نیز زنان و دختران را بر تخت شاهی نشانده، به آنها هدیه داده و از آنها اطاعت می کردند.

تاريخ خيامي يا همان تاريخ شمسي که امروز مورد استفاده قرار گرفته، 6 روز با تاريخ باستاني ايران تفاوت دارد. اين 6 روز در تعيين برخي جشن‌هاي ايراني از جمله سپندارمذگان مشکلاتي را به همراه دارد. برخي معتقدند با کسر اين شش روز سپندارمذگان بايد در 29بهمن برگزار شود و برخي نيز تاکيد مي‌کنند که اين جشن بايد در 5 اسفند برگزار شود.

گاهنامه جشنهای ملی PDF

بیانیه جشنهای ملی  PDF